“Prymas Stefan Wyszyński. Biografia”. Nowość wydawnicza IPN i Soli Deo

Do tej pory o Wyszyńskim pisano, wysuwając na pierwszy plan jego dokonania polityczne. Przy takim ujęciu łatwo jednak utracić istotę jego biskupiej posługi. W najnowszej biografii Prymas przedstawiony został przede wszystkim jako duszpasterz – pisze w swojej recenzji Rafał Kowalczyk.

Dotychczas ukazało się kilka wartościowych opracowań, które traktują o życiu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Lektury skądinąd bardzo pożyteczne i rzetelnie opracowane, jednak dla przeciętnego czytelnika, chcącego sprawnie, choć nie pobieżnie zapoznać się z postacią Prymasa, są zbyt hermetyczne.

Są to bowiem pełnoprawne opracowania naukowe lub aspirujące do takich, a to z kolei pociąga za sobą pewne konsekwencje. Nawet jeśli ich warstwa językowa jest bardziej przystępna, czytelnik musi się liczyć z zawartym w nich ciężarem aparatu naukowego, a jest to ciężar niemały. I to dosłownie, bo każda z tych pozycji liczy sobie czterysta i więcej stron.

W dzisiejszych czasach rzeczywistość wymaga od nas sprawnego zdobywania informacji wypadałoby więc pokusić się również o opracowania lżejszego kalibru, takie które da się przyswoić w krótkim czasie. Powstaje jednak pytanie: czy w wypadku człowieka tego formatu i, co nie jest bez znaczenia, o tak charakterystycznym etosie pracy, można w ogóle próbować napisać coś co nie będzie zniechęcało rozmiarem?

Autorzy najnowszej biografii Stefana Wyszyńskiego podjęli się tego trudnego zadania, a efekt jest tym bardziej imponujący, jeśli weźmiemy pod uwagę bazę źródłową tej pracy, a także ambicję uzupełnienia wizerunku Prymasa Tysiąclecia. Należy podkreślić, że założenie to zostało rzeczywiście spełnione.

Zasadniczym problemem przy tego typu pracy jest konieczność stworzenia pewnej narracji, ustalenie akcentów, tak by móc poświęcić odpowiednią ilość uwagi poszczególnym aspektom życia bohatera. I tak, w najnowszej biografii Prymas przedstawiony został przede wszystkim jako, co wydawałoby się przecież tak oczywiste, duszpasterz.

Do tej pory o Wyszyńskim pisano, wysuwając na pierwszy plan jego dokonania polityczne. Przy takim ujęciu łatwo jednak utracić istotę jego biskupiej posługi. A przecież gdyby choć pobieżnie przejrzeć jego zapiski (Pro Memoria, przyp. red.) jasno z nich wynika, w jakich proporcjach rozkładało się codzienne życie Prymasa. Były to właśnie przede wszystkim obowiązki duszpasterskie. Pod tym względem formuła pracy przypomina więc rzeczywisty „rozkład dnia”, a co za tym idzie prawdopodobnie myśli i wysiłków kardynała Wyszyńskiego.

Równie wartościowym jest przedstawienie Prymasa jako człowieka Kościoła Powszechnego. Przy roli, którą odegrał w historii Polski, zrozumiałe jest, że dotychczas skupiano się na jego działalności wewnątrz kraju lub poza granicami, ale wciąż w ścisłym powiązaniu ze sprawami Kościoła w PRL. Z wyłączeniem jego działalności podczas Soboru Watykańskiego II, ten aspekt jego życia wydawał się dotychczas jeśli nie pomijany, to na pewno traktowany z mniejszą uwagą.

Autorzy zwrócili również uwagę na niebagatelną rolę, jaką odgrywał Wyszyński w Kościele Europy Środkowo-Wschodniej, a więc po „naszej” stronie Żelaznej Kurtyny. Ze względów technicznych, zarówno w związku z objętością pracy jak i zważywszy na fakt, że ogromna część materiałów archiwalnych w tej dziedzinie wciąż jest nieopracowania lub wręcz niedostępna dla historyków, oczywistym jest zaledwie zasygnalizowanie tematu. Autorom jednak należy poczytać to za zdecydowanie rozważne posunięcie.

Wydaje się więc, że pomimo obecności w księgarniach innych opracowań dotyczących życia i działalności Prymasa Wyszyńskiego, najnowsza biografia autorstwa Beaty Mackiewicz, dr. Rafała Łatki oraz ks. prof. Dominika Zamiatały jest pozycją zdecydowanie wartą uwagi. Nie tylko bowiem jest to pozycja, na zaznajomienie się z którą wystarczy jeden spokojny wieczór, ale wnosi również świeżość nowego spojrzenia na tak wieloaspektową i niesłychanie aktywną postać jaką był kardynał Stefan Wyszyński, Prymas Tysiąclecia.

Rafał Kowalczyk

Rafał Łatka, Beata Mackiewicz, ks. Dominik Zamiatała, Prymas Stefan Wyszyński. Biografia, IPN, Wydawnictwo im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego SOLI DEO,

Warszawa 2020, 120 s., ISBN IPN: 978-83-8098-819-4

Seria wydawnicza: „Biskupi w realiach komunistycznego państwa”